علی اکبر خان شهنازی                        میرزا حسینقلی                          

 ردیف میرزا حسینقلی (همایون) به روایت علی اکبر خان شهنازی ( تار )

 درآمد : درآمد همایون از صدای " Sol " آغاز می شود. این صدا نقش خاتمه را نیز بر عهده دارد. گردش نغمات حول صدای شاهد " La کرون " انجام می شود.

l دریافت کنید l

 چهار مضراب : در همین قالب مُد ارائه می شود. صدای آغاز در چهار مضراب درجه دوم پایین صدای خاتمه است.

l دریافت کنید l

 زنگ شتر یا ناقوس : صدای آغاز , درجه ی سوم پایین صدای خاتمه " Mi کرون " است.

l دریافت کنید l

 چکاوک : از دجه چهارم بالای صدای خاتمه " Do " آغاز می شود. این صدا نقش شاهد چکاوک را نیز بر عهده دارد. صدای خاتمه نیز در این گوشه " Sol " است.

l دریافت کنید l

 چهارگاه : از درجه ی ششم بالای صدای خاتمه " Mi کرون " آغاز می شود . صدای شاهد و ایست در این گوشه همان صدای " سُل " است که در اُکتاو زیر تر ارائه می شود. نسبت فواصل در این گوشه تغییر می یابد و همانگونه که از نامش پیداست به چهارگاه " سُل " انتقال می یابد.

l دریافت کنید l

 موالیان : از صدای " Mi کرون " آغاز می شود و روی صدای خاتمه ی همایون " سُل " پایان می یابد.

l دریافت کنید l

 بیداد : از ئرجه ی سوم بالای صدای خاتمه ی " Si " آغاز می شود. درجه پنجم بالای صدای خاتمه "Re " نقش شاهد را بر عهده دارد و فرود روی صدای خاتمه ی " سُل " است.

l دریافت کنید l

 نی داوود : از درجه ی سوم بالای صدای خاتمه " Si " آغاز می شود . صدای شاهد در این گوشه نیز درجه پنجم بالای صدای خاتمه ی " Re " است و خاتمه ی قطعی این گوشه نیز روی صدای " سُل " است.

l دریافت کنید l

 باوی : دارای انگاره ای موضون در فرم چهار مضراب است که پایه ی آن روی صدای شاهد بیداد و نی داوود ر می باشد. ایست موقت این گوشه روی شاهد درآمد " La کرون " است.

l دریافت کنید l

 سوز و گداز : از صدای شاهد درامد " La کرون " آغاز می شود . گردش نغمات در این گوشه گرداگرد همین صدا صورت می پذیرد و خاتمه ی آن نیز روی " سُل " است.

l دریافت کنید l

 ابوالچپ : از درجه چهارم بالای صدای خاتمه ی " Do " آغاز می شود . صدای مذکور در این گوش دارای نقش ایست و محدوده ی اصلی گردش نغمات عمدتا حول محور " La  کرون و Do " است.

l دریافت کنید l

 راوندی : از درجه پنجم بالای صدای خاتمه " Re " آغاز می شود. درجه چهارم بالای صدای خاتمه " Do " نیز نقش شاهد را بر عهده دارد. اختتام این گوشه روی صدای " سُل " انجام می گیرد.

l دریافت کنید l

 لیلی و مجنون : از درجه چهارم بالای صدای خاتمه " Do " آغاز می شود. برخی عبارات روی درجه ششم بالای صدای خاتمه " Mi بمل " ایست موقت می کنند. صدای شاهد درآمد " Mi کرون " نیز در این گوشه مورد تاکید قرار می گیرد. خاتمه ی این گوشه روی صدای " سُل " انجام می شود.

l دریافت کنید l

 طرز : از درجه ی چهارم بالای صدای خاتمه ی " Do " آغاز می شود. محور اصلی حرکات ملودیک در قالب دانگ " دو , سُل " می باشد. در هنگام فرود روی صدای " Sol " دانگ پایین صدای خاتمه نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

l دریافت کنید l

 نوروز عرب : از درجه چهارم بالای صدای خاتمه ی " Do " آغاز می شود . برخی عبارات روی همین صدا ایست موقت می کنند. درجه ششم بالای صدای خاتمه " Mi بمل " در برخی از عبارات بصورت کمتر می کرون ظاهر می شود. صدای ایست در پایان این گوشه نیز همان درجه ی چهارم بالای خاتمه ی همایون "Do " است.

l دریافت کنید l

 نوروز صبا : از درجه سوم بالای صدای خاتمه ی "Si" آغاز می شود. گردش نغمات و ایست این گوشه نیز مانند گوشه قبل روی درجه چهارم بالای صدای خاتمه " Do " صورت می گیرد.

l دریافت کنید l

 نوروز خارا : مانند نوروز صبا از درجه ی سوم بالای صدای خاتمه ی "Si" آغاز می شود . در این گوشه نیز درجه ی چهارم بالای صدای خاتمه "Do" محور اصلی گردش نغمات و نیز صدای ایست محسوب می شود.

l دریافت کنید l

 نفیر : از درجه سوم بالای صدای خاتمه ی " Si " آغاز می شود . ایست موقت در این گوشه روی شاهد همایون "La کرون " است . درجه ی ششم بالای صدای خاتمه " Mi بمل " بصورت " Mi کرون " نیز ظاهر می شود.

l دریافت کنید l

 جامه دران : از درجه پنجم بالای صدای خاتمه ر آغاز می شود و ایست موقت آن روی شاهد همایون " La کرون " است.

l دریافت کنید l

 موالف : از درجه ی چهارم بالای صدای خاتمه " Do " آغاز می شود. گردش نغمات گرداگرد صدای شاهد همایون " La کرون " است . در این گوشه نیز درجات سوم و چهارم بالای صدای خاتمه بصورت موقت تغییر می یابند, یعنی بصورت " Si کرون ", " Do بمل " ظاهر می شوند, اما در نهایت به حالت اصلی بازگشته و روی صدای " سُل " خاتمه می یابند.

l دریافت کنید l

 زابل : از درجه ششم بالای صدای خاتمه که بصورت " Mi " کمتر " Mi کرون " بکار می رود آغاز می شود. گردش نغمات حول اصوات " سُل , Mi کرون " است. فیگور خاتمه ی این گوشه با تاکید بر فاصله ی سوم خنثی (می کرون , دو ) تداعی کننده ی دستگاه سه گاه است.

l دریافت کنید l

 بیات عجم : مانند زابل از درجه ششم بالای صدای خاتمه ی همایون " Mi کرون " آغاز می شود و همان نسبت فواصل در آن بکار می رود. گردش نغمات حول صدای " سُل " (نغمه ی اُکتاو و خاتمه ی همایون) و ایست روی درجات چهارم بالای صدای خاتمه ی همایون (Do) انجام می شود.

l دریافت کنید l

 بحر نور : از درجه ی سوم پایین صدای خاتمه  " Si " کمتر تغییر یافته سی کرون آغاز می شود و روی صدای می کرون می ایستد. نسبت فواصل و گردش نغمات در این گوشه همچون گوشه های پیشین در قالب مُد سه گاه است .

l دریافت کنید l

 منصوری : از درجه سوم بالای صدای خاتمه ی اصلی همایون در اُکتاو زیر تر سی بمل آغاز می شود و روی صدای می کرون می ایستد. گردش نغمات گرداگرد صدای سُل انجام می شود. این گوشه نیز کماکان در مُد سه گاه است.

l دریافت کنید l

 مُبَرقَع : در قالب مُد سه گاه تجلی می یابد. صدای آغاز و ایست موقت در این گوشه می کرون است.

l دریافت کنید l

 سپهر : در واقع بازگشت به همایون است. نسبت فواصل در این گوشه به مُد همایون باز می گردد . صدای آغاز درجه ی هفتم بالای صدای خاتمه است و روی صدای سُل (خاتمه ی همایون) پایان می یابد.

l دریافت کنید l

 عُزال : از صدای سُل در اُکتاو زیر تر آغاز می شود و روی همین صدا می ایستد. نسبت فواصل و نحوه ی گردش نغمات تداعی کننده دستگاه شور است.

l دریافت کنید l

 دِناسِری : از صدای می کرون آغاز و روی صدای ر خاتمه می یابد. این گوشه نیز تداعی کننده دستگاه شو با مبنای ر می باشد.

l دریافت کنید l

 زنگوله : دارای انگاره ای موزون است که از صدای اُکتاو خاتمه ی همایون سُل آغاز می شود و سرانجام روی صدای خاتمه ی همایون سُل پایان می یابد.

l دریافت کنید l

 شوشتری گردان : بازگشت قطعی به همایون را تداعی می کند. صدای آغاز درجه ی دوم , پایین صدای خاتمه و صدای خاتمه , همان صدای پایانی همایون سُل است. گستره ی حرکات ملودیکبا تاکید بر شاهد همایون و نیز صدای خاتمه ی همایون بازگشت به مُد درآمد را موجب می شود.

l دریافت کنید l

 شوشتری و منصوری : از خاتمه ی همایون اغاز می شود . گردش نغمات در این گوشه عمدتا در ناحیه ی دانگ بالای صدای خاتمه (دو , سُل) صورت می گیرد و سرانجام روی صدای سُل پایین می یابد. از ویژگی های این گوشه تاکید روی درجه چهارم بالای صدای خاتمه و تغیر نسبت فواصل بصورت ر کرو ن , می بکار در برخی عبارات که در هنگام فرود به حالت نخستین باز می گردد.

l دریافت کنید l

 بختیاری : از صدای خاتمه ی همایون سُل آغاز می گردد و روی صدای می کرون در اُکتاو پایین می ایستد.

l دریافت کنید l

 مویه بختیاری : در واقع ادامه گوشه ی قبل است که در آن فرود به مُد درآمد همایون انجام می شود. تغییر ِ موقت ِ نسبت فواصل به ویژه سی بمل و لا کرون از ویژگی های این گوشه است که در قسمت پایانی به حالت اولیه باز می گردد و روی صدای خاتمه ی همایون پایان می یابد.

l دریافت کنید l

 ردیف میرزا عبدالله (همایون) به روایت نورعلی خان برومند ( تار )

چهار مضراب                               نوروز عرب 
درآمد اول                                   نوروز صبا
درآمد دوم (زنگ شتر)                   نوروز خارا       
موالیان                                      نفیر    
چکاوک                                      فرنگ و شوشتری گردان    
طرز                                          شوشتری
بیداد                                         جامه دران
بیداد کت                                    راز و نیاز       
نی داوود                                    میگلی     
باوی                                         موالف           
سوز و گداز                                 بختیاری با موالف   
ابوالچپ                                     عزال
لیلی و مجنون                            دناسری         
راوندی                                       رنگ فرح

استاد محمود کریمی

 ردیف آوازی (همایون) به روایت استاد محمود کریمی

 درآمد

   توانگران که به جنب سرای درویش اند        ضرورت است که یک دم از او بیندیشند
        تو ای توانگر حسن از غنای درویشــان        خبر نداری اگــــر خسته اند اگــر ریشند    

l دریافت کنید l

 چکاوک

تورا چه غم که یکی از غمت به جان آید       که دوستان تو چندان که می کشی بیش اند

l دریافت کنید l

 لیلی و مجنون

چشمی که نظر نگه ندارد            بس فتنه کـــه بر سر دل آرد
آهوی کــمند زلف خـــوبان            خود را به هلاک می سپارد

l دریافت کنید l

 شوشتری

       به تیغم گر زنی دستت نگیرم            وگر تیـــــرم زنی منت پذیــــرم       
کمـــــان ابروی مارا گو مزن تیر            که پیش چشم بیمارت بمیرم

l دریافت کنید l

 طرز

ای شکسته زلف یار از بس که تو دستان کنی       دست , دست توست اگر با ساحران پیمان کنی

l دریافت کنید l

 نی داوود

اگـــــرچه دل نهـــادم بر جـــــدایی        ولـــی ســـــوزم ز داغ آشنـــــایی
ز کویت می روم اما دل اینجاست        ندارم تاب دوری مشکل اینجاست

l دریافت کنید l

 بیداد

مرا بعلت بیگانگی ز خویش مران          که دوستان وفادار بهتر از خویشند

l دریافت کنید l

 بیات راجع

هر آینه لب شیرین جـــواب تلخ دهد          چنانکه صاحب نوشت , ضارب نیش است
تو عاشقان مسلح ندیده ای سعدی          که تیــــغ بر کف و سربنــــد باز در پیــشند

l دریافت کنید l

 راز و نیاز

مخوان ز غیرم به کـعبه ظاهر          که برده از کف دل من اینجاست
بناله مطرب به عشق ساقی          بخنـده ســــاغر به گریه می نال
به عقل , نازی حکــیم تا کی          به فکـرت این ره نمی شود طی
بکــــنه ذاتش خــــرد بـرد پی           از رســــد خــــس به قــــعر دریا

l دریافت کنید l

  راز و نیاز , نوع دیگر

خوشا آن دل که دلدارش تو باشی          خوشا جانی که جانانش تو باشی
چـــــه خوش باشد دل امیـــــدواری          که امیـــــد دل و جانش تـــو باشی

l دریافت کنید l

  شوشتری , نوع دیگر

به دو زلـــــف یار دادم دل بیـــقرار خود را          چه کنـــــم سیاه کردم همه روزگـــار خود را
شبی ار به دستم افتد سر زلف یار با او          همه , مو به مو شمارم غم بیشمار خود را

l دریافت کنید l

  بختیاری و موالف

الـــــهی سیـــــنه ای ده آتـــــش افــــــروز       در آن سینه دلی وان دل همه سوز
هر آن دل را که سوزی نیست, دل نیست       دل افــسرده غیر از آب و گل نیست

l دریافت کنید l

 پی نوشت :

 دوستان گرامی قصد داشتم ردیف استاد دوامی رو هم قرار دهم, که بعلت طولانی شدن مطلب منصرف شدم. حال اگر عزیزانی هستند که مشتاق ِ شنیدن این ردیف هستند, در قسمت نظرات وبلاگ , بنده رو در جریان بگذارند.

 منابع :

 کتاب ردیف میرزا حسینقلی به روایت علی اکبر خان شهنازی, نوشته داریوش پیرنیاکان.
 کتاب پژوهشی در موسیقی سنتی ایران , نوشته شهرزاد فرخ کیش.

 مطالب مرتبط :

 ماهور
 ‹‹ گوشه هاي ماهور ››
 شور (ابوعطا ، افشاري ، دشتي ، بيات ترك)
 ‹‹ گوشه هاي شور ››
 چهار گاه
 ‹‹ گوشه هاي چهار گاه ›› 
 همایون